Tết chuyện (1)

Khi người ta lớn, những cái Tết đã không còn là niềm vui và sự háo hức như khi người ta còn nhỏ . Khi người ta lớn , người ta trở nên có trách nhiệm . Trách nhiệm , cùng với những lo toan làm người ta trở nên thực tế hơn , và xấu tính hơn.

Và đến một lúc nào đó , người ta chỉ muốn được quay về những ngày xa xưa , ngày người ta chỉ là một đứa con nít chạy lông nhông…tất cả chỉ là những mảnh vụn chắp vá, đan xem giữa hôm nay và hôm qua…

1. Khai bút.

Hằng năm cứ đúng sáng mồng 1 là mẹ bắt tôi ngồi ngay ngắn vào bàn , lôi tập ra viết hí hoáy . Viết gì cũng được , miễn là có viết , ví dụ như phát biểu cảm nghĩ về Tết hay nói về một người hay con vật nào đó mà tôi yêu thương. Tôi học rất dốt môn Toán, vì thế nên mẹ chẳng bao giờ bắt tôi phải làm Toán , có bắt làm tôi cũng khó mà làm xong , đầu năm mà dang dở thì coi như cả năm cũng có nguy cơ dang dở , vậy nên lúc nào cũng chỉ là viết văn. Hoặc có năm mẹ bắt tôi viết chính tả , chọn một bài nào đó mà tôi thích trong sách tập đọc và ngồi chép ra vở. Làm gì thì làm miễn là có đặt bút xuống và ghi ghi. Mẹ tin rằng làm như thế , cả năm tôi sẽ học hành giỏi giang , văn chương trôi chảy, vở sạch chữ đẹp . Tôi cũng tin là như thế , mặc dù sau này tôi thấy việc đó hoàn toàn chẳng có cơ sở, có những đứa có học hành viết lách quái gì đâu mà chúng nó giỏi cứ giỏi . Khi tôi lên cấp 2, rồi cấp 3 , tôi vẫn giữ thói quen “ khai bút “ đó , hình như đến tận những năm đại học. Chỉ khác một điều là những năm sau này , tôi chẳng bao giờ đưa những bài “ phát biểu cảm nghĩ “ ấy cho mẹ tôi xem nữa . Tôi đã bắt đầu muốn có sự riêng tư và không thích người khác đọc những suy nghĩ cảm xúc của mình . Đôi khi tôi viết trong nhật kí , mà nhật kí thì phải ở chế độ đóng. Hê hê.

2. Bài bạc.

Trước ngõ vào nhà tôi có một hội “ Bầu Cua Tôm Cá Gà Nai “. Cứ vào khoảng hơn 7 giờ sáng ngày mồng 1 là người ta bắt đầu chơi . Tôi rất máu . Sau khi đếm đi đếm lại món tiền lì xì , tôi phân loại , tờ tiền lớn thì để cất , tờ nhỏ hơn thì để chơi “ Bầu Cua “ hay chơi xì lát , tiến lên và mua bong bóng . Cầm món tiền trên tay , tôi xông thẳng vào đám đông chen lách để được ngồi vào vòng trong và cẩn thận dở món tiền ra , chon mấy đồng tiền cũ chơi trước. Hồi đó vẫn còn dùng tờ 200 đồng , 500 đồng đã là to . Tôi đặt 200 bầu , khi 200 cua , khi 200 gà , miệng thích ăn con gì thì đặt tiền vào con đó. Cũng không nhớ chính xác là tôi thua nhiều hay thắng nhiều . Nhưng điều chắc chắn là tôi rất nóng mặt nếu phải thua , vì thế ăn được tầm vài ván là tôi thôi cóc chơi nữa , cuộn tiền nhét vào túi rồi lách ra khỏi đám đông. Nếu chơi nữa biết đâu sẽ thua. Phải biết dừng lại đúng lúc . Ở nhà chơi bài cũng vậy, tôi rất sợ thua nên bọn hàng xóm bảo là tôi chơi bẩn , chơi không quân tử , mới thua vài ván là đã nổi cáu hoặc thắng vài ván xong là viện lí do này nọ để không tiếp tục chơi …Sau khi ra khỏi đông , tôi vòng qua ngã tư mua một cái bong bóng hình con thỏ có hai cái tai dài buộc vào que tre rồi hí hửng đi về nhà . Có khi là mua bong bóng bay, nhưng tôi vẫn thích bong bóng hình con thỏ hơn vì con thỏ buộc đít vào que tre thì chẳng bay đi đâu được. Kịch bản này lặp đi lặp lại năm này sang năm khác . Tôi không nhớ chính xác là lần cuối cùng tôi đi mua bong bóng cho tôi là năm tôi mấy tuổi .

Bây giờ người ta thôi không chơi Bầu Cua Tôm Cá Gà Nai ở góc đường vào nhà tôi nữa . Họ sợ công an bắt vì tội bài bạc . Vả lại có kẻ muốn thắng lớn , mà trò bầu cua lúc lắc này thì chẳng bõ gì , vì thế nên họ giải tán và lén lút lui vào các nhà kin kín cửa ngõ để bài bạc kiểu khác hòng kiếm chác được nhiều hơn. Nhưng tôi , mỗi khi đi ngang cái khúc đường ấy tôi vẫn thấy lảng vảng đâu đó con bé tôi tay đặt 200 bầu , 200 gà và một tay kia thì cầm cái bong bóng con thỏ màu xanh xanh.

3. Nấu bánh tét.

Khác với người miền Bắc , người Trung và Nam không nấu bánh chưng mà chỉ nấu bánh Tét. Những năm say này, ít gia đình quây quần nấu bánh Tét vì bận rộn và bất tiện và đủ thứ lí do lằng nhằng khác nữa, nhưng hồi trước , hầu như nhà nào cũng nấu. Chiều 27 Tết là đã có nhà bắt đầu đỏ lửa . Lửa cháy ti tách bập bùng cả ngày cả đêm. Cả gia đình xum vầy bên bếp lửa trong cái lạnh se sắt hây hây của gió mùa đông bắc tràn về .

Ba không có nên ở nhà mẹ trở thành trụ cột chính. Nhà tôi thường nấu vào sáng ngày 28 . Mẹ làm tất , từ khâu chọn nếp, vuốt nếp , mua đậu , đãi đậu , hông đậu . Tôi ghét nhất là việc ngồi đãi đậu , lâu ơi là âu , phải lom khom cả buổi trong chậu nước để gạn vỏ ra khỏi hạt đậu , rồi lại còn phải nhặt từng hạt đậu hỏng bỏ ra ngoài . Mẹ nói nhân đậu mà lọt những hạt đậu hỏng vào thì màu nhân sẽ xấu đi , giống như kiểu một con sâu làm rầu nồi canh . Nhưng tôi thích nhất là công đoạn ngồi vo đậu đã hông chín thành những cục nhân tròn tròn dài dài . Tôi cố gắng để vo thế nào đó mà phần nhân thừa ra phải thật nhiều vì phần thừa ra là phần tôi được chén . Thích kinh khủng.

Ngày 28 nấu bánh thì tối 27 đã phải gói bánh . Sáng ngày 27 , mẹ đi chợ mua lá , mua dây lạt . Lá đem về phải lấy khăn ướt lau thật sạch , rồi xếp ngay ngắn đâu vào đó . Buổi tối , sau khi đã chuẩn bị xong tất cả mọi thứ , thím Ba sẽ sang gói giúp vì mẹ không biết gói . Mẹ chỉ biết ngồi buột lạt sau khi thím đã gói xong những phần cơ bản . Thím Ba cái gì cũng biết làm , mà làm lại rất khéo. Thím gói bánh vừa đẹp lại vừa chặt nên khi nấu nước không bao giờ thấm vào trong làm hỏng bánh . Tôi thương Thím nhiều nhiều lắm vì Thím chẳng khác gì mẹ của tôi . Ngày còn học cấp 1, mẹ bảo tôi rất bần tiện, đến bữa ăn nghe nhà Thím soạn chén bát lách cách là ngay lập tức tôi cầm ngay cái chén nhựa màu xanh và cái muỗng inox của tôi phóng vù qua hàng rào, đưa cái chén cho thím bảo “ Bới , bới cho con !” Ở nhà Thím tôi ăn cái gì cũng thấy ngon hơn ở nhà mình mặc dù nhà Thím đông con , cơm thường phải ghế khoai và thức ăn thì có phần kham khổ. Tôi đi ăn chực nhà Thím là vì nhà Thím vui , bữa ăn nào cũng đầy tiếng cười đùa, chẳng bù cho nhà tôi, xoay đi xoay lại, đếm tới đếm lui lúc nào cũng chỉ có ba người.

Sáng ngày 28 , mẹ dậy từ lúc 3 giờ để nhóm bếp . 7 giờ , khi tôi thức dậy thì lửa đã hực đỏ ấm cả gian nhà sau . Tôi để nguyên cái miệng thối sà ngay vào nghịch lửa cho đến khi mẹ hét lên cái bài ca đi cùng năm tháng “ Đi rửa mặt ngay !” thì tôi mới chịu đứng lên . Trời lạnh ngồi lửa thích ơi là thích , nhưng ngồi lâu thì chán , thế nên tôi thường hay tìm cách lảng đi chơi nhà khác , lâu lâu chạy về lấy cây gậy sắt thọc thọc vào bếp mấy cái rồi chạy đi chơi tiếp. Càng về chiều trời càng thấm lạnh. Và đến đêm thì hầu như tôi chỉ muốn dính chặt vào cái ghế đặt cạnh bếp lửa . Tôi và chị tôi , và nhiều đứa con nít khác nữa. Chúng tôi tụ tập lại , nướng khoai , nướng mực khô ,cá khô , ăn uống và tán dóc. Tôi bốc phét nhất đám nên kể chuyện thì khỏi phải chê. Bọn chúng nó cứ gọi là tha hồ nghểnh cổ mà nghe thích thú. Mẹ còn kể , khi bà ngoại còn sống, bà và bà hàng xóm cũng hay ngồi canh lửa bánh Tét cùng nhau . Có năm sau khi nấu xong là đã 12 giờ khuya , lạnh quá mà người lại bẩn, hai bà quyết định lấy nước nấu bánh Tét pha với nước giếng để tắm táp cho ấm. Sau khi tắm xong , hai bà nổi ngứa , gãi sồn sột , gãi đỏ cả người . Tôi thì tôi không tin chuyện này là thật, ai lại đi lấy cái thứ nước nấu bánh nâu nâu ấy mà đi tắm cơ thể bao giờ , nhưng bọn hàng xóm nhà tôi thì cứ là tin sái cổ .Chừng khoảng 12 giờ đêm là bánh chín. Tôi chỉ ước uớc vậy thôi , vì tôi chưa lần nào thức đến khi bánh chín cả. Đến 11 giờ là coi như bọn tôi đã cạn sạch không còn chuyện gì để lang man nữa , miệng thì đã ngáp ngáp, mi mắt bắt đầu sụp xuống và ai về nhà nấy đi ngủ .Sáng hôm sau thức dậy nhìn vào cái nia ở nhà dưới đặt đầy những đòn bánh thơm ngầy mùi nếp chín và mùi lá chuối, tôi bao giờ hỏi mẹ một câu hỏi kinh điển “ Khi hôm mấy giờ thì bánh chín ?”.

Chưa năm nào mẹ tôi gói vượt trên 10 đòn bánh Tét . Để ở nhà 5 đòn . 5 đòn mang đi cho nhà này nhà kia . Khi chị tôi lấy chồng thì năm nào mẹ cũng mang biếu nhà thông gia 2 đòn . Đổi lại, nhà thông gia gửi biếu mẹ 2 cái bánh chưng . Nhà thông gia là người gốc Bắc . Sau này khi tôi có gia đình , có đến 80% là tôi không nấu bánh Tét nữa vì tôi không biết gói , chồng tôi cũng lại càng không. Nhưng thế nào tôi cũng sẽ kể cho con tôi nghe hoặc viết cho con tôi đọc về tôi những ngày xa xưa đêm cuối năm chỉ thích quanh quẩn bên nồi bánh Tét , và về những người bà của chúng nó.

(8/ 2/ 2008)